ปัจจัยความเสี่ยงการเกิดโรค

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคพยาธิใบไม้ในตับ

ปัจจัยเสี่ยง หมายถึง สิ่งใดก็ตามที่เพิ่มโอกาสในการเกิดโรคมะเร็ง การมีปัจจัยเสี่ยงไม่ได้หมายความว่าจะทำให้มีโอกาสเกิดโรคหรือบางกรณีผู้ที่เป็นโรคก็อาจจะไม่ได้มีปัจจัยเสี่ยงนั้นๆเลย ซึ่งในบทความนี้เราจะพุ่งเป้าไปที่การติดเชื้อพยาธิใบไม้ในตับและความสำคัญในการเป็นปัจจัยเสี่ยงที่ก่อให้เกิดโรคมะเร็งท่อน้ำดี

 

การติดเชื้อพยาธิใบไม้ในตับยังคงมีการระบาดอยู่ในประเทศไทย โดยเฉพาะในเขตพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยสาเหตุของการติดพยาธิใบไม้ในตับของประชาชนในแถบนี้เกิดจากพฤติกรรมการบริโภคปลาดิบหรือปลาที่ไม่ผ่านการปรุงสุก เช่น ปลาร้า, ปลาส้ม ซึ่งอาจจะมีไข่พยาธิปนเปื้อนมา ซึ่งเมื่อคนรับประทานและติดไข่พยาธิ พยาธิจะฟักตัวและไปอาศัยอยู่ในท่อน้ำดี ซึ่งสาเหตุนี้คือปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญในการเกิดมะเร็งท่อน้ำดี พยาธิใบไม้ในตับมีหลายชนิด แต่ชนิดที่พบมากในพื้นที่ภาคอีสานของไทยคือชนิดที่เรียกว่าOpisthorchis viverrini 

ปัจจุบันนี้มียาฆ่าพยาธิ ซึ่งช่วยป้องกันการติดพยาธิใบไม้ในตับ แต่เมื่อไม่มีการรักษาการติดพยาธิใบไม้ในตับ การติดพยาธิใบไม้ในตับจะนำไปสู่กระบวนการอักเสบและการพัฒนามะเร็งท่อน้ำดี

 

พยาธิใบไม้ในตับ (OpisthorchisViverrini, Ov):
ไข่พยาธิใบไม้ในตับที่เกิดพยาธิตัวเต็มวัยจะผ่านออกมาทางท่อน้ำดีและถูกขับออกมากับอุจจาระไข่พยาธิที่ถูกขับออกมามีโอกาสปนเปื้อนในแหล่งน้ำ เช่น บ่อน้ำ, แม่น้ำ, น้ำในนาข้าว และอ่างเก็บน้ำ ซึ่งหอยที่อาศัยในแหล่งน้ำจะกินไข่พยาธิเข้าไป แล้วย่อยไข่พยาธิทำให้พยาธิฟักตัวออกจากไข่  ตัวอ่อนพยาธิจะสามารถออกจากตัวหอยและเข้าสู่ตัวปลาน้ำจืดโดยการผ่านเข้าทางเนื้อเยื่อและผิวหนังของปลา  เมื่อตัวอ่อนพยาธิเข้าสู่ตัวปลาแล้ว จะมีการเปลี่ยนโครงสร้างเป็นลักษณะถุงน้ำ (cyst) อยู่ในเนื้อเยื่อของปลา เมื่อคนบริโภคเนื้อปลาที่ติดพยาธิซึ่งไม่ผ่านการปรุงสุก เมื่อ cyst ของพยาธิเข้าสู่ร่างกายของคน cyst จะไปที่ลำไส้เล็กและตัวอ่อนพยาธิจะออกจาก cyst แล้วไปอยู่ที่ตับและเจริญเติบโตอยู่ภายในท่อน้ำดีที่อยู่ในตับ โดยใช้เวลาประมาณ 3 เดือน วงจรชีวิตจึงจะสมบูรณ์ และไข่พยาธิที่ปนเปื้อนออกมากับอุจจาระของผู้ที่ติดพยาธิก็สามารถเป็นระยะติดต่อในสิ่งแวดล้อมได้อีกครั้ง ดังภาพที่แสดง

 OV cycle illustration

 infection illustration

 cholangiocarcinoma liver 1

 

 Koi-Pla

 

 Ov percentage map

 

 

Bibliography:

http://www.cancer.org/acs/groups/cid/documents/webcontent/003084-pdf.pdf
 - Palmer WC, Patel T. Are common factors involved in the pathogenesis of primary liver cancers? A meta-analysis of risk factors for intrahepatic cholangiocarcinoma. J Hepatol. 2012;57:69-76. 
 - Howlader N, Noone AM, Krapcho M, et al (eds). SEER Cancer Statistics Review, 1975- 2011, National Cancer Institute. Bethesda, MD, http://seer.cancer.gov/csr/1975_2011/, based on November 2013 SEER data submission, posted to the SEER web site, April 2014.

http://www.cdc.gov/dpdx/opisthorchiasis/
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2683991/

6. Wykoff DE, Harinasuta C, Juttijudata P, Winn MM. Opisthorchis viverrini in Thailand-the life cycle and comparison with O. felineus. J Parasitol. 1965;51:207–214. 
13. Upatham ES, Viyanant V, Kurathong S, Rojborwonwitaya J, Brockelman WY, Ardsungnoen S, Lee P, Vajrasthira S. Relationship between prevalence and intensity of Opisthorchis viverrini infection, and clinical symptoms and signs in a rural community in north-east Thailand. Bull World Health Organ. 1984;62:451–461
18. Sriamporn S, Pisani P, Pipitgool V, Suwanrungruang K, Kamsa-ard S, Parkin DM. Prevalence ofOpisthorchis viverrini infection and incidence of cholangiocarcinoma in Khon Kaen, Northeast Thailand.Trop Med Int Health. 2004;9:588–594.
26. Viranuvatti V, Stitnimankarn T. Liver fluke infection and infestation in Southeast Asia. In: Popper H, Schaffner F, editors. Progress in Liver Disease. New York: Grune and Stration; 1972. p. 537–547
35. Kim YI. Liver carcinoma and liver fluke infection. Arzneimittelforschung. 1984;34:1121–1126.

 

Khuntikeo et al. BMC Cancer (2015) 15:459 DOI 10.1186/s12885-015-1475-7: Cohort profile: cholangiocarcinoma screening and care program (CASCAP) Narong Khuntikeo1,2*, Nittaya Chamadol1,3, Puangrat Yongvanit1,4, Watcharin Loilome1,4, Nisana Namwat1,4, Paiboon Sithithaworn1,5, Ross H. Andrews1,6, Trevor N. Petney1,7, Supannee Promthet1,8, Kavin Thinkhamrop1,9, Chaiwat Tawarungruang1,9, Bandit Thinkhamrop1,9* and on behalf of the CASCAP investigators